Behoud en verbeteren van woon- en leefklimaat

We streven naar het behoud en het verbeteren van het
woon- en leefklimaat in en rond Duiven
met aandacht voor natuur, landschap en natuurhistorie

Voedselbossen in de Liemers


Warning: Undefined array key "file" in /home/milieuvrienden/public_html/wp-includes/media.php on line 1680

Milieuvrienden Duiven wil samen met anderen voedselbossen realiseren in De Liemers. Hiervoor is in 2021 een werkgroep gestart. De werkgroep heeft voor twee locaties de eerste concrete stappen gezet. En we kijken waar verder mogelijkheden zijn voor een voedselbos of een andere duurzame en natuurlijke inrichting. Lees hier meer:

De werkgroep

De kerngroep is begin 2021 begonnen met haar activiteiten. We bestaan nu uit vijf leden die bezig zijn met het opzetten van de plannen en ontwerpen, het zoeken naar contacten en financiering, de communicatie en het organiseren van natuurwerkdagen.

De leden zijn Judith Keuper, zo!Diva, Sybrand Feenstra, Milieuvrienden Duiven, Peter Mekkink, Milieuvrienden Duiven, Hanneke Spaans, Milieuvrienden Duiven en Bob van Zuylen, muziekvereniging Loo.

Hanneke en Syb hebben de cursus ‘Voedselbos Ontwerpen’ gevolgd die is georganiseerd door Natuur en Milieu Gelderland van april – oktober 2021.

Projecten

Het Kievietsnest

Het Kievietsnest is een terrein van ongeveer 1 hectare langs de IJsseldijk aan de Rivierweg van Westervoort naar Lathum. Het is door de AVR Duiven beschikbaar gesteld aan Milieuvrienden Duiven. (plattegrond toevoegen)

Het terrein ligt op de grens van de gemeentes Duiven en Zevenaar en bestaat uit een stuk grasland waarin een aantal kruiden opkomen. De grens, ook de grens tussen Duiven en Zevenaar) wordt gevormd door een lange strook met bramen. Het andere deel is een voormalig woonerf met een aantal fruitbomen, een doorgeschoten laurierhaag en een wilgenbosje. Het terrein is te bereiken vanaf het fietspad op de Bandijk en via de Rivierweg.

Concept Ontwerp Kievietsnest

De Buitensingel

De Buitensingel is een terrein van ongeveer 0,5 hectare aan de Westsingel in Duiven. Het ligt tussen de Westsingel, een manage, de sportvelden en een sportschool. Het wordt door de gemeente beschikbaar gesteld aan Milieuvrienden.

Voedselbos Buitensingel: de uitgangssituatie

Het terrein is omzoomd door Eiken en Elsen aan de westkant en wilgen aan de oostkant. Een lagere singel met voornamelijk verwilderde wilgen doorsnijd het terrein. Het terrein is rond 2010 door de gemeente bestemd als ‘Gronden voor de Natuur’. In die periode zijn er noten- kastanje- en fruitbomen gepoot die nu vrucht beginnen te dragen.

In de winter van 2021- 2022 is een ontwerp opgezet voor het Voedselbos Buitensingel. De door de gemeente beschikbaar gestelde bomen hebben op 19 maart 2022 een plek gekregen op het terrein. Dit is het hoofdstructuur voor het terrein. Hierna volgen de andere lagen en de invulling van de kruidenzon. Hier het ontwerp:

Hoofdstructuur voor het voedselbos Buitensingel

Overig

We hebben nog een aantal locaties op het oog in Duiven, Groessen en Loo. Hierover later meer.

Wat is een voedselbos

Een voedselbos is door de mens ontworpen systeem. Het lijkt op een natuurlijk bos en is bedoeld om duurzaam voedsel te produceren. Een voedselbos biedt voedsel en onderdak aan ontelbare planten en dieren. Ook planten die niet voor de mens eetbaar zijn krijgen een plek. Bijvoorbeeld planten die bestuivende insecten of plaag bestrijdende vogels aantrekken.

De biodiversiteit is enorm hoog, doordat verschillende lagen precies op elkaar afgestemd zijn. Ze werken met elkaar samen. Er wordt niet met een enkele laag gewerkt, zoals in de akkerbouw, maar ook met de lagen daarboven. Dat is duurzaam: een goed ontworpen voedselbos houdt zichzelf in stand.

De volgende lagen vormen samen een compleet systeem:

  • Kruinlaag (Grote bomen, 8+ m) bijvoorbeeld Walnoot, Linde, Kers. Deze laag zorgt voor beschutting en voor de productie van organisch materiaal: boven de grond – blad- en onder de grond – wortels.
  • Tussenlaag (Kleine Bomen, Grote Heesters, 3 tot 8m) bijvoorbeeld Mispel, Hazelaar, Cornus, Decaisnea
  • Struiklaag (Kleine heesters , 1 tot 3m) bijvoorbeeld Gojibes, Jostabes, Honingbes, Aalbes, Appelbes , Wijnbes
  • Kruidlaag (0,20 – 1m) bijvoorbeeld Smeerwortel, Brandnetel, Varens
  • Bodembedekkers (0 tot 0,20m) bijvoorbeeld Aardbei, Postelein, Bosbes, Vossebes, Cranberry
  • Klimplanten: bijvoorbeeld Kiwibes, druiven, Akebia
  • Wortels en knollen: bijvoorbeeld Aardpeer

In een uitzending van klokhuis was een leuke uitleg over wat een voedselbos is. In de uitzending hebben ze gekeken bij een voedselbos dat 10 jaar oud is. Een bos met meer dan 350 eetbare planten. Dus over 10 jaar kunnen we in Voedselbos Buitensingel ook van de vloer eten! Kijk hier de aflevering!

Waarom een voedselbos?

Het realiseren van voedselbossen doen we om verschillende redenen. We willen:

  • een plek waar dieren goed kunnen leven en zowel mensen als dieren voedsel kunnen vinden.
  • een fijne plek voor mensen om te zijn en waar ze voedsel kunnen vinden. Een plek met schaduw en beschutting, waar je kunt genieten van de rust, planten en dieren.
  • een plek voor kinderen en volwassenen om meer te leren over de natuur en over hoe we onze omgeving natuurlijker kunnen inrichten.
  • Een plek waar mensen zich bewust worden van het belang van biodiversiteit en van de mogelijkheden in bijvoorbeeld tuinen, parken, akkers en natuurgebieden.

Wat is er al gedaan?

Onderzoek op locatie en bezoek aan Voedselbos in Brummen in september 2020. Drie leden van Milieuvrienden Duiven maken inventarisatie op de locatie aan de Bandijk en bezoeken het Voedselbos Nieuwe Erven in Brummen.

Brainstormavond over de opzet van een Voedselbos op 8 maart 2021. Een online bijeenkomst met een facilitator en presentator en deelnemers van gemeentes, AVR, Groen Manifest, buren en Milieuvrienden. Tijdens de bijeenkomst was er uitleg over voedselbossen en brainstormen over het doel en de wensen voor een voedselbos. Zie verslag, link naar download of verslag

Cursus voedselbos van Natuur en Milieu Gelderland is afgerond door twee leden van de kerngroep: een achtdaagse cursus waarbij de verschillende thema’s werden besproken en ieder een eigen ontwerp heeft gemaakt voor het eigen voedselbos. Iedere cursusdag vond plaats op de locatie van een voedselbos in de regio (Brummen, Bennekom, Malden, Almen, Groesbeek, Hengelo, Wageningen).

Partijen betrokken en informatieavond gehouden op 18 oktober. Presentatie van de vorderingen rondom het terrein Kievietsnest met de ontwerpen. Aanwezig: wethouder gemeente Duiven, AVR, Knotploeg Duiven, Milieuvrienden en geïnteresseerden.

Ontwerp gemaakt voor terrein Kievietsnest. Aan het eind van de cursus Voedselbos ontwerpen zijn er twee ontwerpen gemaakt: een die voldoet aan de criteria van het Waterschap Rijn en IJssel: het planten van bomen op minstens 73 meter vanaf de teen van de dijk. Het andere ontwerp is een voorstel aan het WRIJ om de bomengrens naar 40m vanaf de dijk te verplaatsen. Beide ontwerpen hebben naast de kruinlaag met hogere bomen ook ruimte voor lagere bomen, struiken en kruidlaagsoorten. In het terrein langs de IJsseldijk zijn terreinen voor kruiden, moestuin, bloemenpluktuin, granen, faunahotel. Hierbij hanteren we de principes van de permacultuur.

Natuurwerkdag op 6 november 2021, inplanten, zaaien en opruimen en snoeien. In totaal 11 vrijwilligers hebben tijdens de Landelijke Natuurwerkdag, het terrein Kievietsnest opgeschoond, wilgen geknot, laurierhaag gesnoeid, bramen gerooid en een ontmoetingsplek gecreëerd. Daarnaast is een strook van 3 meter breed langs de Rivierweg ingezaaid met een bijen- en vlinderbloemenzaadmengsel en zijn 50 daglelies gepoot.

In dat najaar is een onderzoek gestart op de locatie Buitensingel aan de Westsingel in Duiven. We zijn begonnen met de inventarisatie van het terrein aan de Westsingel: planten, bodemgesteldheid, hoogte, en navraag bij de gemeente over de bestemming.

Een groep studenten van Liemers Lab, interdisciplinair en interscolair, is van start gegaan met het opzetten van modules voor educatieve activiteiten rondom het voedselbos.

Buitensingel

Zaterdag 29 januari 2022 opschoondag aan de Buitensingel: Dit was een geslaagde ochtend waar we met 10 vrijwilligers het terrein onderhouden en vorm gegeven hebben. De singel die tussen de twee delen ligt snoeien van de Wilgen en verwijderen van giftige planten. De contouren voor de wilgentipi zijn gemaakt en de eerste gewassen zijn de grond in gegaan: rode druiven en frambozen!!! Een mijlpaal!

Op zaterdag 19 maart was het boomplantdag aan de Buitensingel: een boomfeestdag waarin we met een groep van 15 vrijwilligers 45 bomen gepoot hebben die door de gemeente Duiven ter beschikking zijn gesteld, zie het verslag.

Daarna zijn we aan de slag gegaan met het verder opzetten van de Buitensingel. Hiervoor volgen we de methode die we in de cursus hebben geleerd, dus bepalen van doelen, inventarisatie, beleving, basiskaart, inventarisatie gewenste oogst, bloeiboog, oogstperiodes, maken van een plantplan. We zijn het hele seizoen regelmatig met verschillende vrijwilligers bezig geweest met het vormgeven van de kruidenzon, het onderhoud en water geven van de bomen en struiken. Ongeveer iedere twee weken is er een werkdag.

Verder zijn we bezig met het creëren van een kruidentuin in de vorm van een kruidenzon, een buitenleerplaats – Het Buitenlokaal, en gebruik makend van geknotte wilgen, een wilgentipi!

In de droge zomer van 2022 hebben we – met succes- geprobeerd om de bomen water te geven. Een tweetal bomen gaven al vruchten die seizoen, een appelboom met late appels en een duindoorn – met 2 besjes…

In de kruidenzon is het vooral een strijd tegen het onkruid, vooral de pispotjes rukken op. Toch zijn er verschillende zaken geoogst, zoals pompoen, ui, kruiden,

Verder beginnen we producten te verkopen uit producten van het voedselbos. Deze zijn verkocht bij Duuve te Gek op 25 september en op aanvraag beschikbaar: Goudsbloemzalf 10 ml: € 1,50 en Goudsbloemzaad per zakje € 1,-.

Helaas heeft in het najaar een te ijverige groenambtenaar het gras gemaaid, waardoor de verstopplaatsen voor de kleine dieren zijn verstoord.

We hebben een ontwerp voor een poel en hügels om de biodiversiteit verder te verhogen. Hiervoor zijn we op zoek naar sponsoren! Die zijn inmiddels gevonden: bezoekers van Duuve te Gek, het project ‘Kleur je buurt’ van de gemeente Duiven en de AVR.

Kievietsnest

Rondom het Kievietsnest zijn er nieuwe ontwikkelingen. Het Waterschap Rijn en IJssel (WRIJ) gaat twee hoge windmolens plaatsen rondom de waterzuivering. Het waterschap heeft veel vergaderingen gehad in de Omgevingsadviesraad met als resultaat dat er een groenfonds beschikbaar is voor de omwonenden en de gemeenschap. Een deel van dit fonds is bestemd voor de ontwikkeling van het Kievietsnest. We hopen in het najaar van 2022 te beginnen met het planten van bomen.

Samenwerking en Financiering

We doen samen met geïnteresseerden, omwonenden, de sportschool en scholen. We hebben contacten met de Wijkraad Duiven West (vrijwilligers, meedenken), AeroFitt (gebruik opslagschuurtje voor gereedschap, stroom), AVR (Gebruik terrein Kievietsnest en financiën voor 2021 en 2022), gemeente Duiven (gebruik terrein Buitensingel, advies, bomen Buitensingel), WRIJ (advies en financiën), Zo!Diva (vrijwilligers), Horsterpark (uitwisseling en gebruik kleine machines), Kinkelder (maaien en ploegen), Arjaan Rutjes (Plaggen Buitenlokaal en Wilgentipi) en Stichting Landschapsbeheer Gelderland (gereedschap, cursussen). Per jaar zijn er twee projectgroepen studenten van Liemers Lab is bezig met het opzetten van educatieve activiteiten.

Zoeken van financiering: voor de verdere invulling en aanleg zijn middelen nodig. Wilt u op een of andere manier bijdragen, graag! Neem contact op via voedselbos@milieuvrienden.nl. Alvast veel dank

Meedoen?

Wil je meedoen, graag!

Wat kun je doen:

  • Financiële bijdrage: In ons projectplan geven we verschillende elementen aan waar financiering voor nodig is. Samen kunnen we een goede bestemming vinden.
  • Bijdrage in natura (zaden, zaailingen, gewenste bomen, gereedschap, materialen)
  • Coördinatie van onderhoud- en beheer
  • Meedoen met verschillende werkdagen op het terrein
  • Meedenken over het op te zetten ontwerp en invulling van het terrein
  • Meedoen in de kerngroep: we vergaderen ongeveer eens in de drie weken, afhankelijk van de activiteiten

Hoe? Neem contact op met de kerngroep, vermeld graag Voedselbos in het onderwerp: voedselbos@milieuvrienden.nl

In de media

Het aanleggen van een voedselbos in Duiven is opgepakt door de media.

Duivens Nieuwsblad (zie artikel) schrijft over de activiteiten op natuurwerkdag op het Kievietsnest op 8 november.

De Gelderlander (zie artikel) heeft uitgebreid geschreven over de eerste stappen die gemaakt zijn.

Documenten

Tijdens de bijeenkomsten met verschillende instanties en organisaties is er veel besproken en gepresenteerd. De ideeën zijn verzameld in verschillende documenten en gebruikt voor de ontwerpen.

8 maart 2021 Online Bijeenkomst om te brainstormen over het concept voedselbossen

18 oktober 2021 Bijeenkomst bij de AVR over de achtergronden van een voedselbos, het ontwerp en invulling van het Kievietsnest te Duiven.

Er is een concept ontwerp gemaakt voor het Kievietsnest, zie de tekening bij projecten.